Jeszcze niedawno Polska kojarzyła się raczej z kopalniami i energetyką opartą na węglu niż z odnawialnymi źródłami energii. Przez dekady to właśnie paliwa kopalne stanowiły fundament naszego miksu energetycznego. Dziś jednak sytuacja dynamicznie się zmienia. Na dachach polskich domów coraz częściej pojawiają się panele fotowoltaiczne, a kolejne gminy i przedsiębiorstwa inwestują w duże farmy PV. Coraz więcej mówi się o niezależności energetycznej, suwerenności klimatycznej i opłacalności inwestycji w słońce. Ale czy Polska rzeczywiście ma szansę stać się liderem energii słonecznej w Europie? Czy potencjał nasłonecznienia, zaplecze technologiczne i otoczenie regulacyjne sprzyjają temu scenariuszowi? I co trzeba zrobić, by zamiast gonić Europę Zachodnią, zacząć ją wyprzedzać?

Polska a fotowoltaika – gdzie jesteśmy dziś?

Na przestrzeni ostatnich kilku lat Polska zanotowała jeden z najbardziej dynamicznych wzrostów liczby instalacji fotowoltaicznych w całej Europie. Według danych Instytutu Energetyki Odnawialnej, na koniec 2023 roku łączna moc zainstalowana w PV w Polsce przekroczyła 15 GW, co uplasowało nas w europejskiej czołówce pod względem tempa rozwoju. To wynik, który jeszcze dekadę temu wydawał się nierealny. Fotowoltaika z niszowego rozwiązania stała się masowym zjawiskiem – zarówno w sektorze prosumenckim, jak i komercyjnym.

Co istotne, ten wzrost nie był przypadkowy. Zbiegł się z kilkoma kluczowymi czynnikami: rosnącymi cenami energii, spadkiem kosztów paneli, rozwojem programów wsparcia (jak „Mój Prąd” czy ulgi podatkowe), a także rosnącą świadomością ekologiczną społeczeństwa. Przełomem było wprowadzenie korzystnych zasad rozliczeń dla prosumentów, które sprawiły, że inwestycja w fotowoltaikę stała się realnie opłacalna – nie tylko w długim, ale też średnim okresie.

Warunki naturalne – czy słońce świeci nad Polską wystarczająco często?

Jednym z najczęściej powtarzanych mitów jest twierdzenie, że Polska ma zbyt mało słońca, by efektywnie rozwijać fotowoltaikę. To nieprawda. Owszem, nie mamy takich warunków jak południe Hiszpanii czy południowe Włochy, ale nasłonecznienie w Polsce jest wystarczające, by produkcja energii ze słońca była efektywna i rentowna. Średnia roczna suma nasłonecznienia w Polsce to ok. 1000–1100 kWh/m², co oznacza, że dobrze zaprojektowana instalacja PV jest w stanie wygenerować ok. 1000 kWh rocznie z każdego zainstalowanego kilowata mocy.

Najwięcej promieniowania dociera do południowo-zachodniej Polski – Dolnego Śląska, Opolszczyzny i Lubuskiego – ale praktycznie na całym obszarze kraju możliwe jest efektywne wykorzystanie energii słonecznej. Ważna jest jednak jakość instalacji, odpowiednie nachylenie i orientacja paneli oraz dobór komponentów.

Farmy słoneczne – klucz do masowej transformacji

Choć mikroinstalacje dominują w polskim krajobrazie PV, coraz większe znaczenie zaczynają odgrywać duże farmy fotowoltaiczne. To one mogą realnie wpłynąć na transformację krajowej energetyki. W Polsce działa już wiele instalacji przekraczających 50 MW mocy, a kolejne są w fazie realizacji – zarówno przez spółki Skarbu Państwa, jak i prywatnych inwestorów. Powstają też klastry energii i spółdzielnie energetyczne, które łączą lokalne zasoby w systemy produkcji i dystrybucji zielonej energii.

Na tym tle warto spojrzeć na światowe wzorce – zwłaszcza te, które pokazują skalę możliwości. Przykładem może być projekt, o którym więcej przeczytasz tutaj: https://pudzy.pl/najwieksza-farma-fotowoltaiczna-na-swiecie-potega-energii-slonecznej/ – to dowód na to, że słońce może zasilać miliony ludzi, jeśli tylko odpowiednio zagospodarujemy jego potencjał. Dla Polski to nie tylko inspiracja, ale i punkt odniesienia, który pokazuje, że skalowanie produkcji energii słonecznej jest możliwe nawet na ogromną skalę.

Przeszkody na drodze – co wciąż nas blokuje?

Choć rozwój fotowoltaiki w Polsce jest dynamiczny, nie brakuje też barier. Najczęściej wskazuje się na zmieniające się przepisy – zwłaszcza w kontekście rozliczeń prosumentów, niejasności prawne wokół przyłączeń do sieci, przeciążenia lokalnych sieci dystrybucyjnych oraz ograniczony dostęp do taniego finansowania dla małych i średnich inwestorów.

Dużym problemem jest również długotrwały proces uzyskiwania pozwoleń na budowę dużych farm, brak kompleksowej strategii państwowej w zakresie fotowoltaiki oraz słabe przygotowanie sieci elektroenergetycznych do odbioru zmiennych źródeł energii. Rozwiązaniem mogą być inwestycje w magazyny energii i rozwój inteligentnych sieci, które pozwolą lepiej zarządzać produkcją i konsumpcją.

Polska jako lider regionu – czy to możliwe?

Mimo trudności Polska ma realną szansę stać się liderem fotowoltaiki w Europie Środkowo-Wschodniej. Już dziś jesteśmy w regionalnej czołówce pod względem zainstalowanej mocy i liczby prosumentów. Mamy dobrze rozwinięty rynek instalatorów, silną branżę komponentów PV, a także rosnące zaplecze naukowe i inżynieryjne. Coraz więcej polskich firm eksportuje swoje rozwiązania za granicę, a uczelnie techniczne wprowadzają specjalizacje związane z OZE.

W połączeniu z geograficznym położeniem, umiarkowanym klimatem, dostępem do funduszy europejskich i dużym rynkiem wewnętrznym – to wszystko sprawia, że Polska ma potencjał, by wyjść poza granice własnych ambicji i stać się wzorem dla krajów regionu.

Co musimy zrobić, by wykorzystać ten potencjał?

Po pierwsze – stabilne prawo. Inwestorzy potrzebują przewidywalnych zasad gry. Po drugie – modernizacja sieci przesyłowych i wdrożenie rozwiązań klasy smart grid. Po trzecie – edukacja społeczna i szkolenie kadr. Po czwarte – wsparcie dla badań i innowacji, które pozwolą opracowywać jeszcze bardziej wydajne i trwałe technologie.

Nie mniej ważne jest wsparcie dla samorządów i lokalnych społeczności, które chcą inwestować w OZE, ale często nie wiedzą, jak się do tego zabrać. Potrzebujemy krajowej strategii rozwoju fotowoltaiki – ambitnej, długofalowej i odpornej na polityczne zawirowania.

Słońce może być polskim sojusznikiem – jeśli potraktujemy je poważnie

Wbrew pozorom Polska nie stoi na straconej pozycji. Mamy słońce, mamy technologie, mamy coraz większe doświadczenie i rosnące społeczne poparcie dla zielonej transformacji. Ale czas gra na niekorzyść – każdy rok zwłoki to stracona szansa na uniezależnienie się od importu energii, na stworzenie nowych miejsc pracy i poprawę jakości powietrza.

Jeśli potraktujemy fotowoltaikę jako strategiczny kierunek rozwoju, a nie tylko modny dodatek, możemy realnie wpłynąć na przyszłość kraju. Bo słońce nie zna granic – a jego potencjał w Polsce wciąż czeka na pełne wykorzystanie.

Artykuł zewnętrzny.